Słowniczek ewolucyjny
Takson
Takson - (jednostka taksonomiczna) jednostka systematyczna wyrózniająca hierarchiczny układ klasyfikacji (systematyki) (w nawiasach podano nazwę łacińską taksonu):
domena
królestwo (regnum)
gromada (divisio) dla roślin lub typ (phylum) dla zwierząt
klasa (classis) dla roślin lub gromada dla zwierząt (ale tylko po polsku!)
rząd (ordo)
rodzina (familia)
rodzaj (genus)
gatunek (species)
podgatunek (subspecies)
odmiana (varietas)
forma (forma)
Często tworzy się dodatkowe poziomy - dodając przedrostek pod- (sub-) dla poziomu pozpośrednio niższego, lub nad- (super-) dla bezpośrednio wyższego. Istnieje też kilka poziomów dodatkowych które mają osobną nazwę, np. plemie (tribus) dla taksonu pomiędzy podrodziną a rodzajem.
Taksony powinny być monofiletyczne, lub w najgorszym wypadku parafiletyczne. Te drugie dopuszcza się często z przyczyn historycznych. Np. gady są taksonem parafiletycznym. Każdy takson monofiletyczny jest kladem, choć nie każdy klad ma przypisany odrębny takson - potrzeba by na to po prostu za dużo poziomów.
Tradycyjnym najwyższym taksonem było królestwo. Wyróżniano dwa królestwa - zwierząt i roślin. Do roślin zaliczano m.in. grzyby i bakterie, a różne jednokomórkowe eukarionty rozdzielano między rośliny i zwierzęta na podstawie cech budowy. Razem z rosnącą świadomością nieodpowiedniości tego podziału wydzielono dodatkowe królestwa: bakterie, grzyby i pierwotniaki (jednokomórkowe eukarionty). Cztery z nich tworzyły nadkrólestwo Eukaryota, bakterie zaś nadkrólestwo Prokaryota. Odkryciu organizmów Archeanów oraz badania nad eukariotami spowodowały konieczność dalszych zmian w systematyce. Obecnie coraz bardziej popularny jest system trzech domen: Bakterie, Archeany, Jądrowe
Przy czym Eukarioty wywodzą się z Archeanów, więc Archaea są grupą parafiletyczną. Podział Eukariontów jest w sporym stopniu nieustalony. Tymczasowo stosuje się tradycyjny ich podział na rośliny, grzyby, zwierzęta i pierwotniaki, z pełną świadomością jego braków.
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Z

|