W Nature z 28 października 2004 roku ukazały się dwa artykuły i komentarz redakcyjny donoszące o nieoczekiwanym odkryciu: w krasowej jaskini Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores wydobyto szkielet miniaturowego hominida sprzed 18 tysięcy lat.
Budowa miednicy wskazuje, że była to kobieta.

Naukowcy z Australii i Indonezji prowadzący tam badania natknęli się też na prymitywne narzędzia kamienne oraz dodatkowe kości i zęby podobnych osobników, co wskazuje na istnienie na wyspie populacji istot ludzkich mierzących zaledwie metr wzrostu i mających mózgi o objętości zaledwie 380 cm sześć.
Są to wartości skrajnie niskie nawet dla australopiteków sprzed kilku milionów lat (takich jak Australopithecus afarensis - "Lucy").

Tymczasem większość cech anatomicznych lokuje nowe znaleziska najbliżej indonezyjskich pitekantropów - Homo erectus, a więc naszych bliższych krewnych. Późnoplejstoceńskie pitekantropy miały mózgi trzykrotnie pojemniejsze niż nowoodkryty okaz.
Dotąd uważano, że wymarły w Azji Południowo-Wschodniej co najmniej kilkadziesiąt tysięcy lat temu, w czasach ekspansji Homo sapiens (który już ok. 60 tys. lat temu dotarł zapewne tamtędy do Australii).

Tymczasem populacja "hobbitów" z Flores dotrwała do schyłku ostatniego zlodowacenia, przed kilkunastu tysiącami lat.

Wyspa leży na obszarze Wallacei, strefy biogeograficznej nazwanej na cześć Alfreda Russela Wallace'a, współodkrywcy doboru naturalnego, który prowadził tam badania naukowe. Podobnie jak Darwin na Galapagos, zaobserwował wielkie zróżnicowanie pokrewnych form na sąsiednich wyspach.
Izolacja geograficzna działa bowiem jako "motor specjacyjny", nasilając działanie dryfu genetycznego w małych wyspiarskich populacjach i sprzyjając ich różnicowaniu się na odmienne gatunki.

Ponadto na wyspach obserwuje się często zmniejszenie rozmiarów dużych ssaków; w warunkach ograniczonych zasobów siedliskowych i często braku wielkich drapieżników, dobór naturalny sprzyja zmniejszani wielkości ciała.
W ten sposób niezależnie powstały np. karłowate słonie na wyspach Morza Śródziemnego, mastodonty na wysepkach u brzegów Kalifornii czy mamuty na Wyspie Wrangla na północ od Syberii oraz na odciętych przez podnoszący się poziom morza wyspach Alaski. W stosunkowo krótkim czasie trąbowce te zmniejszyły rozmiary do niespełna metra wzrostu w kłębie.

Odkrycie z Flores świadczy o tym, że hominidy także podlegały tym uniwersalnym mechanizmom ewolucyjnym.

Potwierdza ono też, że rozrost mózgu nie był koniecznym kierunkiem naszej ewolucji; kiedy korzystne okazało się zmniejszenie wielkości ciała i mózgu, ewolucja zmieniła kierunek.

Dzięki nowemu znalezisku, zaliczonym przez autorów do nowego gatunku Homo floresiensis ewolucja człowieka jeszcze wyraźniej ujawnia swój losowy charakter, zależny od lokalnych uwarunkowań.

Okazuje się też, że jeszcze do niedawna zróżnicowanie morfologiczne i przystosowawcze ludzi było znacznie większe niż dziś - niektórzy przedstawiciele naszego rodzaju mieli mózgi wielkości szympansich...

Karol Sabath

Więcej dla zainteresowanych ewolucją człowieka w dziale Antropogeneza.