Wszyscy znamy ten schemat ze szkoły - ryby wyszły na ląd, po czym ich płetwy przekształciły się w kończyny służące do poruszania. Ogniwa pośrednie? Wymieniane były dwa - Eusthenopteron po stronie ryb i Ichthyostega od strony płazów. Wszystko grało. Tyle w teorii. A jak w praktyce?

Czworonogi to wyspecjalizowany klad trzonopłetwych. Tu nie ma wątpliwości - dysponujemy ogromną ilością danych anatomicznych i paleontologicznych. Jednak samo przejście z wody na ląd zostawało i nadal zostaje, w dużej części w gestii spekulacji. Niemniej odkrycia ostatnich lat, znacznie rozszerzyły listę gatunków bliskich momentowi kluczowemu i rozjaśniły nam nieco charakter tego procesu. O jednym z takich odkryć pisaliśmy już wcześniej .
Wysyp nowych znalezisk pokazał nam, że istnieją lepsze modele dla płazich protoplastów niż Eusthenopteron i Ichthyostega. Ten pierwszy żył zbyt późno, by być prawdziwym przodkiem czworonogów, zapewne lepszym kandydatem byłaby forma pokrewna Panderichthys. Za model pierwszego czworonoga mogłaby zaś posłużyć Acanthostega.

A co z ichtiostegą?
Ostatnie badania (1) zdają się wskazywać, że był to eksperyment natury, jedna z wielu ślepych uliczek.
Nowa rekonstrukcja szkieletu tego rodzaju wydaje się ten pogląd potwierdzać (ryc. A na stronie: http://pharyngula.org/). Zastanawia podział kręgosłupa na odcinki, który mógłby świadczyć o zupełnie nietypowym sposobie poruszania się.

Wiadomo, że czworonogi rozwinęły swą zdolność do życia na lądzie, dzięki wielu preadaptacjom i obecnie najmodniejszy pogląd głosi, że czworonożność powstała jeszcze przed wyjściem kręgowców na ląd. Z obrazu dewońskich wybrzeży znikają w ten sposób ryby przeczołgujące się przez las dzięki ruchom płetw.

Cytowana praca: Ahlberg, P. E. et al. 2005. The axial skeleton of the Devonian tetrapod Ichthyostega. Nature 437: 137-140.

Dawid Mazurek