Grzegorz Jagodziński   
26.X.2003    
  

Już tu zasygnalizuję, że pojęcia "populacja" i "gatunek" są niezmiernie użyteczne dla teoretyków. Jak zwykle jednak diabeł tkwi w szczegółach i terminy te niejednokrotnie wcale nie są tak ostre, jakimi się z pozoru być wydają. Zob. niżej.

Mikroewolucja to procesy ewolucyjne zachodzące na poziomie populacji i gatunków.

Specjacja to proces ewolucyjny prowadzący do powstania nowego gatunku. Specjację uważa się w ewolucjonizmie za "najskuteczniejszą" odmianę mikroewolucji (prowadzącą do najdonioślejszych następstw). Rzadziej wymienia się specjację jako proces "terminologicznie odrębny" od mikroewolucji - nawet wtedy jednak zwykle przyznaje się, że tak ewolucja wewnątrzgatunkowa, jak i specjacja opierają się na tych samych podstawach.

Makroewolucja to proces na poziomie ponadgatunkowym, prowadzący do powstania nowych rodzajów, rodzin, rzędów, gromad i typów organizmów żywych. Niekiedy zmiany makroewolucyjne o najdonioślejszym, globalnym znaczeniu obejmuje się nazwą megaewolucji.

Zgodnie z definicją, specjacja (czyli powstawanie gatunków) nie jest procesem makroewolucyjnym, ale raczej mikroewolucyjnym. Zupełnie nie liczą się z tym faktem niektórzy kreacjoniści, czego efektem jest dyskusja pozorna wynikła z bałaganu terminologicznego. Warto na to zwrócić uwagę przed rozpoczęciem prezentacji ich poglądów.

Kreacjonizm

Tak wyglądałaby definicja kreacjonizmu w oparciu o różne popularne źródła internetowe:
w biologii - pogląd przyjmujący powstanie życia na Ziemi za akt twórczy, uznający niezmienność postaci i liczby gatunków, tzn. istnienie jedynie ilości gatunków, które zostały na początku stworzone i nie ulegają żadnym zmianom ewolucyjnym;
w religioznawstwie - pogląd, wg którego świat został stworzony przez bóstwo, jest więc wynikiem zamierzonego i wolnego aktu stwórcy w celowym akcie tworzenia;
w religii chrześcijańskiej - dogmat wiary uznający, że Bóg stworzył świat z niczego (ex nihilo).

Więcej: Kreacjonizm

Antymakroewolucjonizm

Nieco inną definicję uznaje i proponuje Polskie Towarzystwo Kreacjonistyczne. Angielska nazwa tej organizacji brzmi Polish Anti-Macroevolution Organization, a poglądy przez nią prezentowane to szczególny rodzaj kreacjonizmu, który wypadałoby nazwać antymakroewolucjonizmem.

Na jednej ze stron witryny znajduje się dość rozbudowana definicja kreacjonizmu, którą można przeredagować następująco:
Kreacjonizm w znaczeniu PTK obejmuje:
kreacjonizm kosmologiczny: Wszechświat pojawił się nagle (został stworzony);
kreacjonizm fizykalny (astronomiczny): nagle pojawiły się (zostały stworzone) poszczególne rodzaje ciał niebieskich i/lub Ziemia;
kreacjonizm biologiczny:
pierwsze życie na Ziemi pojawiło się nagle, wszystkie większe typy organizmów żywych pojawiały się sukcesywnie i równie nagle,
nagłe było także pojawienie się człowieka.

Do powyższej definicji dodaje się ponadto następujące uwagi:
kreacjonizm biologiczny może, ale nie musi, być uzupełniany przez kreacjonizm fizykalny;
kreacjonizm jest antyewolucjonizmem, wyklucza bowiem ideę ewolucji (przynajmniej biologicznej) zarówno w jej ateistycznej, jak i w teistycznej interpretacji, postulując szereg tzw. aktów specjalnego stworzenia;
odrzuca się rozumienie kreacjonizmu jako ewolucjonizmu teistycznego.

Baramin

Ważnym pojęciem kreacjonizmu rozumianego jako antymakroewolucjonizm są baraminy, pojęcie zupełnie nieznane oficjalnej nauce i w związku z tym nieobecne w podręcznikach. Ich definicję podaję za witryną PTK.

Baramin, dosł. stworzony rodzaj (z hebrajskiego), zwany także typem, podstawowym typem lub prototypem, jest podstawową jednostką taksonomiczną. Obejmuje wszystkie podjednostki, pomiędzy którymi możliwe jest krzyżowanie się, niekoniecznie bezpośrednio.

Jeżeli podjednostka A krzyżuje się z B, a B krzyżuje się z C, wszystkie trzy należą do jednego baraminu, nawet jeśli A nie krzyżuje się z C.

Krzyżowanie się jednostek należących do różnych baraminów nie jest możliwe.

Wewnątrz baraminu może zachodzić zmienność wskutek mutacji i rekombinacji, działa też dobór naturalny, w rezultacie czego powstają odmiany czy rasy.

Warto tu zauważyć, że używane w tej definicji pojęcia mutacji, rekombinacji, a zwłaszcza doboru naturalnego są pojęciami z zakresu darwinowskiego ewolucjonizmu w wersji współczesnej. Mimo zastrzeżeń podanych wyżej, kreacjonizm w wersji PTK nie jest więc wcale poglądem przeciwnym ewolucjonizmowi, a nawet do pewnych granic w pełni akceptuje mechanizmy wymieniane przez ewolucjonistów.
Jedyną istotną różnicą między ewolucjonizmem a antymakroewolucjonizmem pozostaje więc kwestia realności istnienia baraminów w znaczeniu wyżej podanym, a więc jednostek całkowicie odrębnych, stworzonych niezależnie od siebie.