Pora by badacze procesu ewolucji, zwłaszcza ci, którzy byli tendencyjnie cytowani i wykorzystywani przez kreacjonistów, jasno powiedzieli, że ewolucja to FAKT, a nie teoria, a tematem badań biologicznych są kwestie dotyczące szczegółów tego procesu oraz względna ważność różnych mechanizmów ewolucji.
FAKTEM jest, że Ziemia z ciekłą wodą ma ponad 3,6 miliarda lat.
FAKTEM jest także, iż życie komórkowe istnieje na niej przez około połowę jej wieku, a zorganizowane życie wielokomórkowe istnieje od ponad 800 milionów lat.
FAKTEM jest także to, że większość dzisiejszych form życia obecnie istniejących nie miała swych przedstawicieli w przeszłości. 250 milionów lat temu ptaków i ssaków nie było.
FAKTEM jest, że większość dawnych form życia nie istnieje obecnie. Dinozaury oraz praludzie (pitekantropy) żyły kiedyś na Ziemi, ale teraz ich nie ma.
FAKTEM jest, że wszystkie żyjące formy życia pochodzą od poprzednich form życia. Dlatego też wszystkie obecne formy życia powstały ze swych przodków, którzy byli od nich odmienni. Ptaki pochodzą od nie-ptaków, a ludzie od nie-ludzi.
Żadna osoba roszcząca sobie prawo do rozumienia świata przyrody nie może tym faktom zaprzeczać, podobnie jak temu, że nie może zaprzeczać, że Ziemia jest okrągła, wiruje wokół swej osi i krąży wokół Słońca.

Kontrowersje na temat ewolucji dotyczą znaczenia różnych sił kształtujących ten proces.

R.C. Lewontin "Evolution/Creation Debate: A Time for Truth" Bioscience 31, 559 (1981) przedrukowane w Evolution versus Creationism op cit.

Koncepcja ta jest także wyjaśniona w podręcznikach do biologii dla szkół wyższych.
Na przykład w jednym z najlepszych takich podręczników czytamy:

Obecnie niemal wszyscy biolodzy uznają ewolucję za fakt. Pojęcie TEORIA nie jest już tu odpowiednie, chyba że odnosi się do różnych modeli próbujących wyjaśnić, JAK życie ewoluuje... Ważne jest, by zrozumieć, że obecne pytania na temat tego, w jaki sposób życie ewoluuje, w żaden sposób nie kłócą się z faktem ewolucji.

Neil A. Campbell, Biology wyd. 2., 1990, Benjamin/Cummings, s. 434

Od czasów Darwina zgromadzono ogromną liczbę dodatkowych dowodów wspierających fakt ewolucji - fakt pochodzenia wszystkich obecnych obecnie na Ziemi organizmów od form wcześniejszych. Rzeczywiście - cała współczesna biologia to uznawanie względności wielu gatunków istot żywych oraz ich stopniowego różnicowania się w miarę upływu czasu. Od czasu opublikowania dzieła "O powstawaniu gatunków" nie kwestionowano, z naukowego punktu widzenia, faktu występowania ewolucji. Nie jest to już kwestia sporna dla ogromnej większości współczesnych biologów. Obecnie najważniejsze (i ciągle fascynujące) są kwestie mechanizmów, na drodze których ewolucja zachodzi.

Helena Curtis oraz N. Sue Barnes, Biology wyd. 5. 1989, Worth Publishers, s. 972

Autorem jednego z najbardziej podstawowych podręczników ewolucji (w odróżnieniu od podręczników biologii ogólnej) jest Douglas J. Futuyma. Pisze on:

Trzeba powiedzieć kilka słów na temat "teorii ewolucji", którą większości ludzi uważa za propozycję mówiącą, że organizmy wyewoluowały od wspólnego przodka.
W języku potocznym "teoria" często oznacza hipotezę lub nawet spekulację. Ale w nauce "teoria" oznacza, według "Oxford English Dictionary" "stwierdzenie uważane za ogólne prawo, zasadę lub przyczynę czegoś znanego lub obserwowanego".
Teoria ewolucji to zespół wzajemnie powiązanych twierdzeń na temat doboru naturalnego i innych procesów, uważanych za mechanizmy ewolucji - tak jak teoria atomowa chemii czy newtonowska teoria mechaniki wyjaśniają zjawiska chemiczne i fizyczne.
Natomiast twierdzenie, że organizmy zmieniając się pochodzą od wspólnych przodków - historyczna rzeczywistość ewolucji - nie jest teorią. Jest to fakt taki sam jak krążenie Ziemi wokół Słońca. Tak jak heliocentryczny układ słoneczny, ewolucja była początkowo hipotezą, a zyskała status faktu, gdy dowody na jej korzyść stały się tak mocne, że nikt wykształcony i pozbawiony uprzedzeń nie podważa jej realności.
Obecnie żaden biolog nie pomyśli o zatytułowaniu pracy naukowej "Nowe dowody na rzecz ewolucji", ponieważ nie jest to już kwestia sporna w nauce.

Douglas J. Futuyma, op. cit. s. 15