W magazynie National Geographic Polska ukazał się w kwietniowym numerze artykuł Ricka Gore'a Rozkwit ssaków.
Przedstawia on m.in. nowe metody odtwarzania ewolucji ssaków - można porównać drzewo rodowe ewolucji molekularnej i tradycyjne, zbudowane przez teriologów na podstawie anatomii porównawczej. Są też wspomniane nowe odkrycia paleontologiczne, rzucające światło na ważne, a słabo dotąd poznane etapy rozwoju tej grupy kręgowców, np. początki ssaków łożyskowych, ewolucję nadrzewności u naczelnych czy przodków grup ssaków wodnych - syren i waleni. Artykuł jest siłą rzeczy nader pobieżny i tylko prześlizguje się po wielu zagadnieniach, sygnalizując problematykę badawczą z ostatnich lat.
Warto sięgnąć do dodatkowych informacji, aby pogłębić zrozumienie różnych wątków.

1) Ewolucja ucha środkowego
W żuchwie wszystkich ssaków współczesnych i większości kopalnych występuje tylko jedna kość (zębowa); w uchu środkowym tych ssaków występują trzy kostki słuchowe: odziedziczone po gadach strzemiączko, oraz dwie nowe kostki. Kości kwadratowa i stawowa, które u pierwotnych owodniowców tworzyły staw żuchwowy, u ssaków uległy przekształceniu w kostki słuchowe. Z kości kwadratowej powstało kowadełko, z kości stawowej młoteczek. Z kości stawowej gadów powstała kość bębenkowa ssaków, na której rozpięta jest błona bębenkowa.
U najstarszych ssaków - morganukodontów w skład żuchwy (tak jak u pierwotnych owodniowców) wchodzi kilka kości, a staw żuchwowy jest złożony, to znaczy występuje szczątkowy staw gadzi między kością stawową od strony żuchwy i kością kwadratową ze strony czaszki, przylegający przyśrodkowo do nowego stawu ssaczego, utworzonego przez kość zębową ze strony żuchwy i kość skroniową ze strony czaszki. W uchu tych ssaków występuje tylko jedna kostka (tak jak u gadów) i brak jest kości bębenkowej.

Na rysunkach przedstawiono ewolucję kości stawu żuchwowego i kosteczek słuchowych (rys. Jacek Balerstet; ryc. 55 i 96 z książki "Podstawy ewolucjonizmu" Jacka Balersteta i Karola Sabatha, za zgodą wydawnictwa OPERON).

O jednym z najwcześniejszych ssaków można też przeczytać w Gazecie Wyborczej.

2)Pochodzenie zębów trybosfenicznych
Współautorką wspomnianych w NG prac o dwoistym pochodzeniu trybosfenicznych ssaków obok Zhe-xi Luo i Richem Cifellim jest prof. Zofia Kielan-Jaworowsk; autorzy ci pracowali nad tymi publikacjami w Instytucie Paleobiologii PAN w Warszawie. Więcej na temat tego zagadnienia po polsku można przeczytać w obszernych streszczeniach artykułów z Acta Palaeontologica Polonica, oraz w omówieniu ze Świata Nauki).

3) Najstarszy ssak łożyskowy, Eomaia, został nieco dokładniej omówiony w Gazecie Wyborczej.

4) Pochodzenie waleni zostało poznane dzięki niedawnym odkryciom z Pakistanu, omówionym m.in. w National Geographic PL (Douglas Chadwick "Ewolucja wielorybów" listopad 2001), Świecie Nauki (Kate Wong "Ssaki - zdobywcy oceanów", lipiec 2002) i Gazecie Wyborczej.

5) Pochodzenie syren opisano w Nature, polecamy tez inny tekst.

6) Pochodzenie trąbowców - cytowany w NG Emmanuel Gheerbrant opisywał pratrąbowce z Fajum między innymi w Acta Palaeontologica Polonica

7) Ewolucja molekularna a paleontologiczne metody odtwarzania filogenezy. Zainteresowanym tą tematyką można polecić internetowy skrypt dla uczestników wykopalisk w Krasiejowie.
Drzewa rodowe ssaków można znaleźć m.in. na stronach PBS.

Inne linki o ewolucji ssaków:

- Ewolucja psowatych - klasyczny przykład radiacji adaptacyjnej oraz - w przypadku psa - doboru sztucznego jako modelu możliwości doboru naturalnego): strona wystawy Natural History Museum w Londynie.

- Ewolucja wczesnych naczelnych

- Przykład artykułu z molekularną filogenezą ssaków - Weddell et al. A phylogenetic foundation for comparative mammalian genomics.

- Wprowadzenie do badań filogenezy ssaków.

- Sympozjum nt filogenezy ssaków.

- Strona "ssacza" Tree of Life.