Słowa kluczowe: rauizuchy, T. rex, Krasiejow
Próba odtworzenia ewolucji rauizuchidów w związku z nowymi materiałami Teratosaurus sp. z Krasiejowa
Tomasz Sulej Instytut Paleobiologii PAN
20.IX.2003
Tekst na podstawie kursu przeprowadzonego w Instytucie Zoologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego we Wrocławiu w dniu 11 maja 2002.
Rauizuchy to drapieżne gady triasowe z grupy archozaurów pokrewne krokodylom. Wyróżnia sie wśród nich czworonożne rauizuchidy i dwunożne popozaury (Long & Murry 1995). Rauizuchy miały kończyny ustawione pionowo pod tułowiem, jak u późniejszych dinozaurów. Konstrukcja stawu biodrowego rauizuchów była jednak znacznie prymitywniejsza niż u dinozaurów. Dinozaury wykształciły bowiem główkę kości udowej skierowaną do wnętrza pionowo ustawionej głębokiej panewki, natomiast u rauizuchów panewka kości biodrowej była ustawiona nad poziomą główką kości udowej (Bonaparte 1984). Prawdopodobnie konstrukcja właściwa dla dinozaurów pozwalała na większą ruchliwość kości udowej. Zmiany w ustawieniu kończyn pociągały za sobą także przemiany stawu skokowego.
Ponieważ pierwotne gady miały kończyny rozstawione na boki, możliwa była duża ruchliwość stopy względem kości podudzia. Dla udoskonalenia chodu u wielu grup nogi stopniowo przemieszczały się pod tułów uzyskując w końcu pozycję pionową. Wpływało to na modyfikacje budowy stawu skokowego. U dwunożnych form, które biegały na kończynach ustawionych pionowo, staw skokowy działał jak poziomy zawias i wykształcił się między kośćmi stępu i śródstopia.
W ewolucji mniej wyspecjalizowanych przodków dzisiejszych krokodyli i rauizuchów wykształcił się staw, w którym kość skokowa ma główkę obracającą się w panewce kości piętowej. Być może zwierzęta te miały kończyny rozstawione na boki, a w biegu podciągały je pod tułów. Boczne ustawienie kończyn wymuszało dużą ruchomość kości stępu względem siebie, jednak ich sprawne działanie w biegu wymagało wzajemnego ścisłego dopasowania. Na podstawie podobieństw w budowie stawu skokowego przodków krokodyli, rauizuchy, aetozaury i fitozaury łączy się w grupę Crurotarsi (Sereno 1991). Rauizuchy odróżnia od aetozaurów i fitozaurów zarówno krótka czaszka dużego lądowego drapieżnika, jak i pionowe ustawienie kończyn pod tułowiem, co wiąże się budową kości biodrowej, wzmocnionej przyporą nad panewką.
Rauizuchidy laurazyjskie
Rauizuchy występowały w triasie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy (Gower & Sennikov 2000). Ich filogeneza jest wciąż słabo poznana co odzwierciedla się w taksonomii. Wiadomo jednak, że rozkwit tej grupy przypadł na późny trias (ryc. 1). Z Europy opisano trzy gatunki: Ticinosuchus ferox Krebs, 1965 z anizyku (Krebs1965), Batrachotomus kupferzellensis Gower, 1999 z ladynu (Gower 1999), oraz Teratosaurus suevicus Meyer, 1861. z noryku. Teratozaur był dotąd znany z Wirtembergii wyłącznie na podstawie kości szczękowej i biodrowej (Meyer 1861; Galton 1985). W 2000 roku w Krasiejowie Michał Ploch i Magdalena Knap znaleźli liczne kości czaszki, kręgi szyjne i ogonowe należące do jednego osobnika. Wśród nich były trójkątne masywne kości przedczołowe i kość łuskowa mająca swoistą, skierowaną do dołu półkę. Ponieważ cechy te są charakterystyczne dla Postosuchus kirkpatricki Chatterjee 1985, rauisuchida znanego z późnego triasu z Ameryki Północnej, okazy z Krasiejowa wstępnie oznaczone jako Postosuchus sp. (Dzik 2001). Dzięki dobrze zachowanym śladom szwów między kośćmi możliwe było zrekonstruowanie całej czaszki. Duże nozdrza ograniczone łukowatą kością nosową, mającą dodatkowy wyrostek skierowany ku dołowi odróżniają ją od postozucha. Ponieważ kość szczękowa jest bardzo podobna do typowego okazu Teratosaurus suevicus, okazy z Krasiejowa zaliczono do tego rodzaju.
Wymienione różnice względem Postosuchus kirkpatricki (Chatterjee 1985) są nieznaczne w porównaniu z innymi rauizuchidami, można więc przypuszczać że formy te były ze sobą blisko spokrewnione, a być może powinny być zaliczone do jednego rodzaju.
|