S³owa kluczowe: rauizuchy, T. rex, Krasiejow
Próba odtworzenia ewolucji rauizuchidów w zwi±zku z nowymi materia³ami Teratosaurus sp. z Krasiejowa
Tomasz Sulej Instytut Paleobiologii PAN
20.IX.2003
2
Czy istnia³y dwie linie rozwojowe rauizuchidów
W pó¼nym triasie kontynenty po³±czone by³y w jeden superkontynent Pangeê.
W zwi±zku z tym stopieñ regionalizacji faun czworonogów by³ niewielki. Mimo to zaobserwowaæ mo¿na pewne ró¿nice pomiêdzy rauizuchidami laurazjatyckimi (Postosuchus i Teratosaurus) i gondwañskimi, które mog± sugerowaæ, ¿e stanowi± one dwie odrêbne ga³êzie ewolucyjne. Jedyne gondwañskie gatunki znane z pó¼nego triasu z kompletnych czaszek pochodz± z Ameryki Po³udniowej. Porównanie przedstawione poni¿ej dotyczyæ bêdzie nastêpuj±cych ich przedstawicieli: Saurosuchus galilei (Reig, 1958), Fasolasuchus tenax (Bonaparte, 1981) i Prestosuchus chiniquensis (Barberena, 1978). Zwierzêta te mia³y wê¿sze pyski ni¿ formy pó³nocne. Ich ko¶æ szczêkow± wyró¿nia wyd³u¿ona czê¶æ znajduj±ca siê przed wyrostkiem dorsalnym, który by³ u nich wê¿szy i ni¿szy ni¿ u postozucha i teratozaura. U Fasolasuchus widaæ tak¿e po³±czenie ko¶ci szczêkowej z przedszczêkow±. Pierwsza z nich tworzy pionow± pó³kê, do której przylega³ d³ugi wyrostek ko¶ci przedszczêkowej. By³o to, wiêc stosunkowo stabilne po³±czenie. Dodatkowo wzmacnia³o je poziome po³o¿enie tego wyrostka. Podobn± budowê wykazuj± tak¿e pozosta³e formy. U teratozaura i postozucha powierzchnie styku omawianych ko¶ci s± g³adkie, co mo¿e ¶wiadczyæ o istnieniu ruchomo¶ci miêdzy nimi (Chatterjee 1985).
Ryc. 1. Rozprzestrzenienie stratygraficzne i geograficzne pó¼nych rauizuchów.
Wyrostek ko¶ci przedszczêkowej u teratozaura i postozucha jest znacznie krótszy i ustawiony bardziej uko¶nie. Choæ os³abia to konstrukcjê czaszki, sprzyja jej wewnêtrznej ruchomo¶ci. Tak¿e stawowe po³±czenie ko¶ci kwadratowej z ³uskow± oraz brak szwów w symfyzie ¿uchwy widoczne u teratozaura wskazuje na istnienie kinetyzmu czaszkowego. Mo¿na przypuszczaæ, ¿e szczêki postozucha i teratozaura tworzy³y dwie p³yty, mog±ce odchylaæ siê na boki, podwieszone pod mocny dach czaszki.
Omawiane ga³êzie ró¿ni± siê tak¿e budow± dachu czaszki. Gatunki z Ameryki Po³udniowej maj± w±ski, delikatnie wyodrêbniony dach czaszki z wciêciem nad oczodo³ami widocznym w widoku z góry. Natomiast teratozaur i postozuch mia³y szeroki dach czaszki obrze¿ony zgrubia³± krawêdzi± z masywn± ko¶ci± przedczo³ow± nad oczodo³ami.
Czaszki tych zwierz±t s± mniej a¿urowe w porównaniu do gatunków z Ameryki Po³udniowej Zamiast jednego du¿ego dolnego otworu skroniowego maj± dwa mniejsze otwory, tak¿e nozdrza s± mniejsze, a ko¶ci nosowe bardziej masywne. Wszystkie te ró¿nice prawdopodobnie zwi±zane by³y z adaptacjami do ró¿nego typu pokarmu.
|