Tekst na podstawie kursu przeprowadzonego w Instytucie Zoologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego we Wrocławiu w dniu 11 maja 2002.

Kapitozaury są dużą grupą labiryntodontów, która pojawiła się we wczesnym triasie (Parotosuchus; Griesbachian/Dienerian) w południowo-zachodniej Gondwanie (Warren 1980, Warren & Hutchinson 1988, Warren & Schroeder 1995) i wyginęła pod koniec triasu.
Największy ich rozkwit przypadł na środkowy i późny trias.

Taksonomia i ewolucja kapitozaurów jest wciąż niejasna. Pierwsze wydzielenia taksonomiczne oparte były na budowie kręgosłupa, która nie odzwierciedla jednak pokrewieństw między zwierzętami.
Do kapitozaurów bywają zaliczane również pierwotne formy przez innych klasyfikowane w rodzinach Benthosuchidae czy Rhinesuchidae, rodzina bywa też zawężana do rodzajów z grupy Eryosuchus i Paratosuchus.
Do Benthosuchidae tradycyjnie były zaliczane mastodonzaury, głównie z powodu podzielonego przedniego wcięcia podniebiennego i budowy kanału na lacrimale.
Schoch & Milner (2000) argumentują jednak, że te dwie cechy wykazują dużą zmienność, nawet gatunkową i nie można ich uznać za apomorfie. Bliskie pokrewieństwo pomiędzy Heylerusaurinae a innymi cyklotozaurami udowadnia z kolei niedawne odkrycie nowego gatunku z Arizony, który łączy cechy heylerozaurów, stentozaurów i cyklotozaurów. Kapitozaury ewolucyjnego pnia (Rewanobatrachus, Edingerella, Odenwaldia) nie wykazują niektórych cech charakterystycznych dla kapitozaurów, ale do kapitozaurów raczej niż trematozaurów kwalifikuje je budowa wcięcia usznego i obecność poprzecznego rzędu zębów (ryc. 1).

Paratosuchidae są pierwotną grupą i tylko jedna cecha jest ich autapomorfią - wąskie nozdrza.
Eryosuchidy i mastodonsauridy łączy wysoki poziom skostnienia czaszki (mózgoczaszka, epipterygoid) i podzielone wcięcie podniebienne.
Paracyclotosauridae mają tylną część czaszki i policzek rozrośnięte do tyłu, potylica jest stosunkowo niska.
Cyklotozaury są najbardziej rozwiniętą grupą kapitozaurów. Mają jeden szew więcej - pomiędzy tabulare a squamosum oraz całkowicie zamknięte wcięcie uszne.

Ryc. 1. Filogeneza kapitozaurów wg Schoch & Milner (2000)

Polecamy tez: Jak sie robi cyklotozaura?