| |
Słowa kluczowe: antropogeneza, powstanie czlowieka, ewolucja
Życie i śmierć w paleolicie nasza przeszlość na znaczkach pocztowych
Jacek Wierzbicki, korekta Karol Sabath
17.VI.2004
Na wielu znaczkach przedstawiono naszych przodków podczas wykonywania codziennych czynności, takich jak polowanie, rozpalanie ognia, wykonywanie narzędzi krzemiennych i innych.
Mongolia, MiNr 3380-3399 (30.12.2001)
Na górnym marginesie 20-znaczkowego arkusika wyemitowanego przez Mongolię pokazano panoramę dziejów ludzkości od zwierzęcych przodków aż po współczesność.Na pokazanym tu lewym górnym narożniku tego arkusika widzimy m.in. ewolucję człowieka, narzędzia krzemienne (rdzenie i wióry), budowle mieszkalne typu szałasu lub tipi oraz malowidła jaskiniowe i ryty naskalne.
Palau, MiNr 1627 (15.03.2000)
Rodzina osobników Australopithecus podczas wędrówki przez dżunglę. Australopiteki były to głównie roślinożerne dwunożne istoty człowiekowate o mózgu do 500 cm3, żyjące (5-2 mln lat temu) na obszarze Afryki na południe od Sahary. Gatunki: A. ramidus (najstarszy, 5-4 mln lat temu), A. afarensis (4-3 mln lat), A. africanus (3,5-2,5 mln lat), A. aethiopicus, A. robustus i A. boisei (2,5-1,3 mln lat temu) bywają rozdzielane do różnych rodzajów - takich jak Ardipithecus, Paranthropus czy Zinjanthropus.
Kuba, MiNr 4065 (30.10.1997)
Rodzina australopiteków oraz część twarzowa czaszki młodego osobnika - ok. 3-letniego, jeszcze z uzębieniem mlecznym - Australopithecus africanus (ok. 2,8 mln lat temu), tzw. dziecka z Taung (od Buxton Quarries koło Taung, niedaleko Johannesburga, RPA), znaleziona przez Raymonda Darta w 1924 roku. Zb. Anatomy Department, University of the Witwatersrand (RPA).
Nazwy Australopithecus africanus użył po raz pierwszy Raymond Dart w artykule opublikowanym w lutym 1925 w "Nature", gdzie poinformował o swoim odkryciu.Z czaszki zachowała się kompletna część twarzowa łącznie z kością czołową, prawym łukiem jarzmowym, część partii skroniowej, prawie cała żuchwa i wszystkie zęby. Brak było tylko części mózgowiowej, ale jej budowę można było odtworzyć na podstawie naturalnego odlewu.
Palau, MiNr 1629(15.03.2000)
Homo habilis przy produkcji kamiennego pięściaka.Najwcześniejszy (gatunek ten żył ok. 2,5-1,6 mln lat temu) hominid o większym mózgu. Na podstawie budowy anatomicznej dłoni można stwierdzić, że człowiek ten posiadał już zdolność wykonywania precyzyjnych czynności. Wytwarzał też prymitywne narzędzia, stąd nadano mu nazwę gatunkową Homo habilis, czyli "człowiek zręczny".
Ogólnie podobny do australopiteków, ale posiadał delikatniejszą, lepiej wysklepioną czaszkę o pojemności 600-800 cm3. Twarzoczaszki są mniejsze, mniej prognatyczne niż u innych form hominidów, wyraźnie brakuje im też masywności czaszek związanej z potężnym umięśnieniem szczęk australopiteków robustnych. Jego sylwetka była bardziej wyprostowana niż u australopiteków, a tym samym był lepiej przystosowany do poruszania się na dwóch kończynach. Osiągał 130 cm wzrostu i masę 45 kg.
Kuba, MiNr 1280 (31.03.1967)
Żuchwa Homo habilis (dawniej Pre-Zinjanthropus) OH 7 "Jonny's child" (1,8 mln lat), z wąwozu Olduvai w Tanzanii, znaleziona wraz z dwoma fragmentami kości ciemieniowej, kośćmi ręki i stopy oraz narzędziami otoczakowymi typu chopping-tool przez Jonathana Leakeya 2.11.1960 r. w warstwie I. O odkryciu nowego gatunku, dla którego nazwę utworzono zgodnie z sugestią Raymonda Darta, doniesiono w styczniu 1964 r.
Kuba, MiNr 1282 (31.03.1967) i 4066 (30.10.1997)
Tzw. człowiek z Jawy (ok. 700 tys. lat temu), czyli Homo erectus erectus (dawniej Pithecanthropus erectus lub Pithecanthropus IV) podczas zbierania pokarmów roślinych.W 1887 roku holenderski lekarz Eugene Dubois, rozpoczął w holenderskich Indiach Wschodnich poszukiwania "brakującego ogniwa". W Trinil nad rzeką Solo, w pobliżu Ngawi, na środkowej Jawie, znalazł spłaszczoną kalotę czaszki z bardzo silnym wałem oczodołowym, a także kość udową, bez wątpienia ludzką, a swoje znalezisko nazwał Pithecanthropus erectus, czyli dosłownie "małpolud wyprostowany".
Homo erectus to pierwszy gatunek człowieka, który opuścił Afrykę i jest znany także ze znalezisk w Europie i Azji.
 
Jersey, MiNr 650-651 (5.04.1994)i Uzbekistan, MiNr 442-450 (10.05.2002)
U góry polowanie na mamuty koło La Cotte de St. Brelade (ok. 250 tys. lat p.n.e.), stanowisku odkrytym już w 1881 roku. U dołu inna scena polowania na te zwierzęta, przedstawiona na marginesie arkusika znaczków Uzbekistanu. Ale tak naprawdę brak jest przekonywujących dowodów na to, że mamuty były zwierzętami łownymi. Są i tacy, którzy uważają, że człowiek wykorzystywał tylko padłe sztuki. Nie gardził przy tym nawet jedzeniem padliny, ale przede wszystkim pozyskiwał skóry mamutów i ich kości, m.in. do wznoszenia konstrukcji mieszkalnych - w tundrze nie łatwo było zdobyć lepszy surowiec, bo drzew było bardzo mało. Ciosy mamutów były wykorzystywane przez człowieka paleolitycznego także do wykonywania wielu dzieł sztuki.
Mamuty (Mammuthus primigenius) pojawiły się w czasie zlodowacenia Mindel i żyły do końca Würmu. Mierzyły 3-4 m wysokości, a ich ciosy (tzw. kły, w rzeczywistości górne siekacze) przekraczały niekiedy 3,5 m długości. Ostatnie, karłowate mamuty przetrwały do ok. 4000 lat temu na Wyspie Wrangla.
Palau, MiNr 1636 (15.03.2000)
Szałas z drewna i kamienia, w jakim zamieszkiwali nasi przodkowie z epoki kamienia. Do budowy używano także często kości mamutów - głównie żuchwy i ciosy.
Palau, MiNr 1644 (15.03.2000)
Homo sapiens neanderthalensis uzbrojony w oszczep na tle krajobrazu z epoki lodowej. W 1856 roku dr Fuhlrott odkrył w jaskini Feldhofera w dolinie rzeki Düssel (na wschód od Düsseldorfu, Niemcy) kalotę czaszki, która pozwoliła określić nową odmianę paleoantropa. Licznych szczątków neandertalczyka dostarczyły także stanowiska francuskie (najsłynniejsze to: La Chapelle-aux-Saints, dép. Correze, La Ferrassie i Le Mustier, dép. Dordogne oraz La Quina, dép. Charente). Te istoty żyły od końca interglacjału Riss-Würm do środka zlodowacenia Würm (130-40 tys. lat temu). Neandertalczycy odznaczali się wzrostem nieco niższym niż człowiek współczesny, szeroką i niską czaszką, pochylonym czołem i dużymi oczodołami z wystającymi wałami nadoczodołowymi, masywną twarzą o przypłaszczonych kościach policzkowych oraz mocną żuchwą pozbawioną wyniosłości bródkowej. Puszkę mózgową mieli taką samą lub nieco większą niż u człowieka współczesnego. Posługiwali się już mową na poziomie asyntaktycznym. Byli twórcami przemysłów lewaluasko-mustierskich.
Bośnia i Hercegowina, Republika Serbska, MiNr 151 (22.11.1999)
Opanowanie ognia - to chyba najważniejszy wynalazek w dziejach ludzkości.

Jeden z najstarszych grobów w Europie - dwa silnie skurczone szkielety z Grotte des Enfants (Jaskini Dzieci) w Grimaldi koło Menton (prov. Imperia, reg. Liguria, Włochy) - został odkryty przez E. Riviere'a, gdy w latach 1872-1875 prowadził on poszukiwania w skałach zwanych (od czerwonego zabarwienia) Balzi Rossi, na wybrzeżu Morza Liguryjskiego, na samym pograniczu włosko-francuskim. Grób ten znajdował się w warstwie oryniackiej, ponad którą rozciągał się poziom grawecki, a jeszcze wyżej trzy warstwy zawierające narzędzia kultury grimaldzkiej, współczesnej z kulturą magdaleńską. W najwyższej warstwie znaleziono dwa szkielety dzieci, od których pochodzi nazwa tej jaskini.
Ludzie z Grimaldi byli osobnikami niskiego wzrostu (160 cm), o długiej czaszce, szerokim otworze nosowym i z dość mocno zaznaczonym prognatyzmem. Te cechy zbliżają człowieka grimaldzkiego do typu negroidalnego (buszmeńskiego). Odkrycie negroidalnych osobników na wybrzeżu liguryjskim wzbudziło w ówczesnym świecie naukowym wielkie zainteresowanie powiązaniami europejsko-afrykańskimi. Badania w grotach Balzi Rossi kontynuowano więc pod patronatem samego Alberta I, księcia Monako.
|