Małpy pierwszej połowy miocenu miały wielkość zróżnicowaną (od 3,5 kg do 50 kg) i żyły w zróżnicowanym środowisku strefy międzyzwrotnikowej - od równikowych lasów deszczowych do laso-sawanny. Najlepiej dziś znane (a wówczas najszerzej rozprzestrzenione) są afrykańskie wczesnomioceńskie prokonsule (Proconsulidae), które wywodzą się z oligoceńskich propliopiteków.
Prokonsule miały delikatną budową czaszki, równej długości kończyny dolne i górne (co świadczy o czworonożnej lokomocji) i nie miały ogona; morfologia ich zębów trzonowych wskazuje na owocożerność. Te kopalne małpy były kiedyś łączone ze współczesnymi małpami człekokształtnymi (głównie na podstawie rozmiarów ciała i występowania geograficznego).
Obecnie pozycję systematyczną prokonsuli uważa się za niezbyt jasną. Z całą pewnością nie są one bezpośrednimi przodkami żadnej z żyjących małp człekokształtnych.

Proconsul africanus

Począwszy od środkowego miocenu małpy wąskonose znane są też z Europy i Azji. Do grupy małp człekokształtnych zalicza się: (1) euro-azjatyckie pliopiteki (Pliopithecidae), przypominające gibony w cechach twarzy i wielkości ciała, ale już nie w sposobie lokomocji, (2) europejskie oreopiteki (Oreopithecidae) - charakteryzujące się osobliwą mieszanką cech (wczesnych małp oligoceńskich, małp zwierzokształtnych, człekokształtnych i hominidów), niezwykłymi zębami i - być może - nadrzewną dwunożnością oraz (3) pongidy (Pongidae), rodzina, do której tradycyjnie zalicza się żyjące wielkie małpy człekokształtne.
Kopalne pongidy (stanowiące w późniejszym miocenie aż ok. 1/3 wszystkich gatunków małp Starego Świata) to m.in.: europejskie driopiteki (których powiązania ewolucyjne nie są jasne) i azjatyckie siwapiteki i gigantopiteki. Siwapiteka uważa się za przodka współczesnego orangutana oraz największego z kiedykolwiek żyjących naczelnych - gigantopiteka (naziemnego, czworonożnego roślinożercę), który wymarł dopiero ok. 1 mln lat temu.

Historia ewolucyjna szympansów i goryli tworzy jedną z największych luk. Wszystkie znane kopalne formy mioceńskich afrykańskich małp są zbyt prymitywne, aby być prawdopodobnym ostatnim przodkiem żyjących afrykańskich wielkich małp człekokształtnych, z wyjątkiem odkrytego w ostatnich latach samburupiteka z Kenii (datowanego na 9,5 mln lat). W nim właśnie w tej chwili upatruje się wspólnego przodka afrykańskich wielkich małp człekokształtnych i hominidów. Dawniej za przodka hominidów uważano mioceńskiego ramapiteka sprzed 14 mln lat. Obecnie pogląd ten nie tylko został odrzucony, ale także ramapiteka nie wyróżnia się już w systematyce jako odrębnego rodzaju (większość znalezisk ramapiteka zaliczono do siwapiteków).

szympans, Pan troglodytes