Homo habilis, dosłownie "człowiek zręczny" - najwcześniejszy (ok. 2,4-1,5 mln lat temu) hominid o większym mózgu.
Ogólnie podobny do australopiteków, ale posiadał delikatniejszą, bardziej wysklepioną czaszkę o pojemności 700-800 cm3. Twarzoczaszki są mniejsze, mniej prognatyczne niż u innych wczesnych hominidów, wyraźnie brakuje im też masywności czaszek związanej z potężnym umięśnieniem szczęk australopiteków robustnych, a uzębienie jest drobniejsze, morfologicznie zbliżone do Homo sapiens. Ta zmiana w budowie czaszki, różniąca przedstawicieli rodzaju Homo od innych człekokształtnych, w tym przedludzkich hominidów wiąże się zapewne z mutacją genu ciężkiego łańcucha miozyny MYH 16, która nastąpiła mniej więcej 2,4 mln lat temu. Zmiana ta, obejmująca dwa aminokwasy w cząsteczce białka mięśniowego, dotyczy wyłącznie mięśni żwaczy. Ich osłabienie umożliwiło rozrost puszki mózgowej.

Sylwetka Homo habilis była bardziej wyprostowana niż u australopiteków, a tym samym był lepiej przystosowany do poruszania się na dwóch kończynach. Osiągał 130 cm wzrostu i 45 kg masy. Na podstawie budowy anatomicznej dłoni oraz znalezisk archeologicznych z Olduvai (poniżej) można stwierdzić, że człowiek ten posiadał już zdolność wykonywania precyzyjnych czynności (stąd nazwa gatunku).

Na podstawie odkryć z 1959 roku w wąwozie Olduvai (Tanzania), można uważać Homo habilis za istotę wytwarzającą pierwsze znane prymitywne narzędzia.
Wykorzystywał już ogień, nie umiał go jednak zapewne rozniecać. Żył w grupach rodzinnych na otwartych sawannach leśnych, wykazując rozwinięte zachowania społeczne. Zapewne posługiwał się też już mową.

Według kontrowersyjnej teorii Richarda Leakeya, kenijskiego antropologa i paleontologa, syna L. S. B. Leakeya i M. D. Leakey, ok. 3 mln lat temu żyły na ziemi obok siebie trzy gatunki hominidów: Homo habilis, Australopithecus africanus i Australopithecus boisei.
Dwa ostatnie prawdopodobnie wymarły, a Homo habilis ewoluował w stronę Homo erectus.
Na podstawie interpretacji znalezisk, doszedł on do wniosku, że osobnik z gatunku Homo, o względnie dużym mózgu, wyprostowany, o dwunożnym chodzie, żył w Afryce Wschodniej już 2,5 mln lub nawet ponad 3,5 mln lat temu, czyli dwukrotnie wcześniej niż wskazują inne ustalenia.

Palau, MiNr 1631(15.03.2000)

Homo habilis znany jest głównie z Afryki Wschodniej (ok. 2,4-1,5 mln lat temu), ze stanowisk w Olduvai i Koobi Fora (np. OH 7, OH 13, KNM-ER 1813, "Dera Boy", "Handy Man", OH 24 "Twiggy") oraz z okolic jeziora Turkana (północna Kenia).
Czaszkę oznaczoną jako KNM-ER 1813 odnaleziono w 1973 roku nad jeziorem Turkana (północna Kenia). Jej część twarzowa i podniebienie podobne są do Homo habilis z Olduvai - mózg jest jednak mały - nieco ponad 500 cm3. Mimo to okaz 1813 został przez niektórych uznany za osobnika żeńskiego Homo habilis.

Kambodża, MiNr 2259(25.10.2001)

Homo habilis to najwcześniejszy hominid o większym mózgu, ogólnie podobny do australopiteków, ale posiadał delikatniejszą, lepiej wysklepioną czaszkę o pojemności 600-800 cm3.
Twarzoczaszka jest mniejsza, mniej prognatyczna niż u innych form hominidów, wyraźnie brakuje jej też masywności związanej z potężnym umięśnieniem szczęk australopiteków masywnych.
Jego sylwetka była bardziej wyprostowana niż u australopiteków, a tym samym był lepiej przystosowany do poruszania się na dwóch kończynach. Osiągał 130 cm wzrostu i 45 kg ciężaru.
Na podstawie budowy anatomicznej dłoni można stwierdzić, że człowiek ten posiadał już zdolność wykonywania precyzyjnych czynności. Zapewne posługiwał się też już mową (ślady ośrodka Brocka).