Homo ergaster / Homo erectus

Do lat 50. XX wieku Homo erectus (dosłownie: człowiek wyprostowany) występował pod wieloma nazwami (np. Pithecanthropus erectus, Sinanthropus i in.).
Na ogół uważano go za główny pień ewolucji Homo we wczesnym i środkowym plejstocenie.
Ostatnio jednak zaczęto ten takson rozdrabniać na mniejsze jednostki. W takim ujęciu pojęcie Homo erectus zawęża się tylko do azjatyckiej linii rodowej.

Najstarsze ślady wczesnych form Homo erectus, znane z wąwozu Olduvai we wschodniej Tanzanii, pochodzą sprzed ok. 1,72 mln lat. Obecnie te najwcześniejsze okazy afrykańskiego Homo erectus są klasyfikowane najczęściej jako nowy gatunek, zwany Homo ergaster ("człowiek pracy").
Jest to nazwa możliwa dla wczesnych wschodnio- i południowoafrykańskich okazów z dużymi mózgami (takich jak KNM-WT 15000, KNM-ER 3733, 3883 i 992).
Zapewne był to pierwszy gatunek o proporcjach ciała bardziej zbliżonych do ludzkich. Dopiero wraz z jego pojawieniem się ukształtował się nowoczesny wariant dwunożności, właściwie identyczny jak u człowieka współczesnego.

Pojawiwszy się najpierw w Afryce Homo ergaster / erectus rozprzestrzenił się do Azji, a może i do Europy.
Linia azjatycka, która utrzymywała się przez ponad milion lat, wygasła, jak się wydaje bezpotomnie.
Natomiast linia afroeuropejska rozszczepiła się na dwie populacje - jedną europejską, która dała początek neandertalczykom, i drugą w Afryce.
Ta ostatnia z kolei zróżnicowała się na szereg populacji lokalnych, z których jedna zapoczątkowała istnienie człowieka współczesnego.

Homo ergaster

Palau, MiNr 1641 (15.03.2000)

Ta czaszka Homo ergaster pochodzi z pierwszego komplet­nego szkieletu (sprzed 1,6 mln lat) odkrytego 22 sier­pnia 1984 przez Richarda Leakey'a i Alana Walkera w Na­riokotome, na zachód od jeziora Turkana (Kenia).
Był to prawie kompletny szkielet 11-12 letniego chłopca (oznaczony symbolem KNM-WT 15000, ale szeroko znany pod pseudonimem "Nariokotome Boy") o wzroście 160 cm (gdyby dorósł, mógłby osiągnąć nawet 185 cm), a jego czaszka miała pojemność 880 cm3 (mógłaby osiągnąć 910 cm3).

Republika Południowej Afryki, MiNr 1135 (28.06.1998)

Znaleziona w 1932 roku czaszka z Florisbad (Orange, RPA), o wy­raź­nych cechach australoidalnych, takich jak: silnie pochylone czoło, mocne łuki nadoczodołowe, szeroki nos i zaznaczony prognatyzm. Jest ona obecnie klasyfikowana pomiędzy Homo ergaster a Homo sapiens. Zbiory: National Museum, Bloemfontein (RPA).
Znalezisko to zalegało w formacji torfowej datowanej metodą 14C na ok. 40 tys. BC. Data ta była od samego początku podważana, ponieważ kości współwystępowały tam z przemysłem krzemiennym, który mógłby być współczesny końcowi górnego paleolitu Europy. Według nowego datowania metodą ESR (electron spin resonance), przeprowadzonego przez Rainera Gruna z Australian National Uni­ver­sity, wiek czaszki wynosi aż 259 tys. lat.