Palau, MiNr 1643 (15.03.2000)

Słynny niemiecki naukowiec Rudolf Virchow uznał znalezione kości za szczątki starca chorego na artretyzm. Jeszcze dalej poszedł niemiecki anatom Mayer, który utrzymywał, że wygięte kości nóg w tym szkielecie wskazują na jeźdźca - miałby to być zatem Kozak, który w pogoni za cofającą się armią Napoleona został zraniony w łokieć (ta kość jest uszkodzona), po czym wczołgał się do jaskini i tam zmarł w cierpieniach, które wykrzywiły mu twarz i uformowały wielki wał nadoczodołowy (sic!).
Dopiero irlandzki anatom William King w 1864 roku wysunął tezę, że była to pradawna istota ludzka i nazwał wyróżniony przez siebie gatunek Homo neanderthalensis.

Opinia ta długo była zwalczana przez licznych naukowców nie wierzących w ewolucję.
Ostatecznym jej potwierdzeniem stało się dopiero odkrycie w 1886 w belgijskiej miejscowości Spy dwóch innych szkieletów neandertalczyków, obok których znaleziono narzędzia i kości wymarłych zwierząt.

Jugosławia, MiNr 2095 (4.02.1985)

Chorwacja, MiNr 517-518 (23.08.1999)

Czaszka i rekonstrukcja wyglądu klasycznego Homo neanderthalensis z "Jaskini ludożerców", stanowiska jaskiniowego koło miejscowości Krapina (północna Chorwacja).
Stanowisko to datowane jest na paleolit środkowy (interglacjał Riss-Würm I i wczesny Würm I, ok. 90-70 tys. lat temu). Podczas badań w latach 1899-1905 znaleziono w dolnych poziomach tej jaskini szczątki około 20 neandertalczyków, w tym 6 dzieci. Silne połupanie i nadpalenie tych kości może sugerować uprawianie praktyk kanibalistycznych.
Przemysł kamienny tej warstwy reprezentuje lokalna odmiana kultury mustierskiej typu La Quina.

Dragutin Gorjanović-Kramberger - przyrodnik, geolog i paleontolog, badacz "Jaskini Ludożerców" w Krapina oraz odkryte tam kości czaszki Homo sapiens neanderthalensis.

Kuba, MiNr 1284 (31.03.1967)

Czaszka Homo neanderthalensis, klasycznego neandertalczyka (50-letniego mężczyzny) z grobu odkrytego w 1908 roku przez L. Bardona oraz J. i A. Bouyssonie w jaskini La Chapelle-aux-Saints (dép. Correze, Francja).
Jamę z dobrze zachowanym szkieletem (najbardziej kompletny szkielet człowieka typu neandertalskiego) otaczały narzędzia mustierskie i resztki fauny zimnolubnej.
Zbiory: Muzeum Prehistoryczne Uniwersytetu w Liege (Belgia)

Neandertalczycy w porównaniu do Homo sapiens byli masywni i przysadziści, silnie umięśnieni i mieli beczkowatą klatkę piersiową.
Mężczyźni mierzyli średnio prawie 168 cm i ważyli ok. 65 kg, natomiast kobiety osiągały wzrost 160 cm i ciężar 50 kg.
Populacje o najsilniejszej i najbardziej krępej posturze żyły w pn.-zach. Europie, w najzimniejszych warunkach, ale w Europie wschodniej i zachodniej Azji neandertalczycy mieli nieco lżejszą budowę.

Gibraltar,MiNr 916(9.05.2000)

Neandertalczyk polujący na koziorożca oraz czaszka Homo neanderthalensis znaleziona w Gibraltarze (ok. 47 tys. lat temu).
Czaszkę tę znaleźli w 1848 roku, w jaskini w obrębie kamieniołomu Forbe's Quarry robotnicy pracujący na terenie fortyfikacji i przekazali ją kapitanowi Flintowi. Było to pierwsze znalezisko szczątków dorosłego Homo neanderthalensis na świecie.

Podczas badań archeologicznych, przeprowadzonych w latach 1925-1927 przez D. Garrod w schroniskach Devil's Tower (Diabelskiej Wieży), znaleziono w bogatych poziomach późnomustierskich, pochodzących z okresu wczesnego zlodowacenia Würm, kolejne szczątki - szkielet 4-letniego dziecka neandertalskiego.

Czechosłowacja, MiNr 1882 (17.06.1969)

Czaszka neandertalczyka i Aleš Hrdlička (1869-1943), amerykański lekarz i antropolog czeskiego pochodzenia. Badał Indian oraz szczątki pradziejowych ludzi. Uznał, że Ameryka została zasiedlona przez człowieka w epoce kamienia na skutek migracji przez Cieśninę Beringa i Aleuty.
Był zwolennikiem poglądu o wspólnym pochodzeniu całej ludzkości. Gdy Marcellin Boule opublikował wyniki swoich badań nad szkieletem neandertalczyka, tzw. "Starca z La Chapelle", w których opisał go jako półidiotę, pochylonego w biodrach i niezgrabnie poruszającego się na ugiętych nogach uznano, że gatunek ten był ewolucyjną ślepą uliczką i nie mógł być przodkiem współczesnych ludzi.
W latach 20. XX wieku Hrdlička był jednym z nielicznych uczonych, którzy przeciwstawiali się temu poglądowi. Używając argumentów anatomicznych i archeologicznych bronił koncepcji o jednotorowości ewolucji, a swoją hipotezę określił mianem "neandertalskiej fazy człowieka".

A. Hrdlička piastował m.in. funkcję prezesa Amerykańskiego Towarzystwa Antropologicznego i Waszyngtońskiej Akademii Nauk. Obecnie jego imię nosi (założone przy jego wsparciu finansowym) Muzeum Człowieka w Pradze (Hrdličkovo Muzeum Člověka UK).