Słowa kluczowe: memetyka, etologia, psychologia ewolucyjna, ewolucja zachowań
Przestrzeń miasta jako nośnik kultury w paradygmacie memetyki
Sebastian Skolik
26.X.2003
2
Mechanizm ten jest analogiczny do mechanizmu replikacyjnego istniejącego w świe-cie biologii, tak więc trzeba będzie go tutaj także wyjaśnić. Replikacja, czyli powielanie się memów, jest możliwa dzięki socjotypom, które są nośnikami tychże memów, podobnie jak w biologii nośnikami genów są organizmy, budowane przez te geny. Inaczej mówiąc, podobnie jak w biologii geny są cząsteczkami, które zawierają instrukcje, jak powinny działać i wyglądać organizmy, czy inne struktury które one tworzą (Struktury te są nośnikami tychże genów i pozwalają im przetrwać.
W dzisiejszej biologii używa się określenia fenotyp, jakim to pojęciem określa się gotowy wytwór działania genów. Tak wiec fenotypem jest uzębienie, struk-tura mózgu czy tez kształt oka), tak w kulturze memy są cząsteczkami, które zawierają instrukcję, jak powinny być tworzone sojotypy, czyli te fragmenty kultury, które są postrzegane przez nas (choć nie zawsze i nie przez wszystkich) zmysłowo. Na następnych stronach spróbuję zdefiniować pojęcia memu i socjotypu oraz postaram się opisać mechanizm replikacyjny.
O ile w literaturze mało miejsca poświęca się na definicję socjotypów, pojecie memu doczekało się sporej ilości definicji. W tym miejscu, chciałbym zaproponować kilka z nich.
Autor definicji
Definicja memu
Richard Dawkins: Mem jest podstawową jednostką transmisji kulturowej, czyli imitacji
Henry Plotkin Mem jest analogiczną do genu jednostką spuścizny kulturowej, wewnętrzną reprezentacją wiedzy
Daniel DennetMem jest złożonym pojęciem przybierającym charakterystyczną, łatwą do zapamiętania postać. Materialny przejawy memu są środ-kami jego rozpowszechniania się.
Richard Brodie Mem jest zawartą w umyśle jednostka informacji, która wpływając na przebieg określonych wydarzeń, przyczynia się do powstawania kopii w innych umysłach.
Susan Blackmore Memy są instrukcjami zachowań, przechowywanymi w mózgach (lub innych obiektach) i przekazywanymi przez naśladownictwo.
John Bonner Mem jest jednostką bądź jednostkami informacji, przekazywanymi miedzy osobnikami za pomocą specyficznych zachowań.
Chociaż nikt dzisiaj nie jest w stanie wskazać istnienia owych cząstek kulturowych, jakimi są memy, memetyka może być uprawiana, podobnie jak genetyka istnieć mogła przed odkryciem genu, jako jednostki informacji biochemicznej. Powołując się na odkrycia zastosowane w biologii, stwierdzić należy, iż materialna struktura genów odkryta została prawie sto lat po odkryciu zjawiska genetycznego dziedziczenia przez Mendla. Jeżeli wiec dzisiaj nie jesteśmy w stanie wskazać, co jest memem, to jesteśmy w podobnej pozycji jak Mendel, gdy zaczynał przeprowadzać swoje obserwacje.
Pozostawiając kwestię odkrycia struktury memu neurobiologom i cybernetykom (informatykom), nie można jednakże omówić tej koncepcji nie odwołując się do nauki, z której ta nowa dyscyplina, roszcząca sobie prawo do bycia nowym paradygmatem nauk społecznych, wyrosła. Mam tutaj na myśli biologię, z w szczególności teorię ewolucji opartą na zasa-dach doboru genetycznego. Zasady te, opisane przez Richarda Dawkinsa, przyczyniły się do tego, iż autor Samolubnego genu , "niechcący" stworzył podwaliny dla nowego paradygmatu.
W teorii tej zakłada się, że te geny, które wytworzyły organizmy mające lepsze właściwości przystosowawcze miały większe szanse na przetrwanie. Jeżeli jednak geny należałoby potraktować jako instrukcje, dzięki którym budowane są organizmy żywe, to są one tak-że odpowiedzialne za ich funkcjonowanie w środowisku, a więc także zachowanie wobec innych organizmów żywych. Poszczególne geny, czy grupy genów odpowiadają zarówno za kształt narządów jak i sekwencje zachowań w określonych sytuacjach.
Zakodowane są więc także zachowania doboru partnera, czyli doboru płciowego u organizmów wyższych. Jed-nakże dobierani są partnerzy posiadający określone cechy lub przejawiające określone za-chowania. Tak więc można powiedzieć, że poprzez dobór cech partnerów, to geny dobierają się, tworząc coraz bardziej różnorodne struktury i napędzając ewolucję. Dobór jest możliwy, gdy w danej populacji występuje różnorodność cech, a to z kolei umożliwione jest dzięki występowania różnych alleli (wariantów) genu kodujących cechę (np. kolor oczu). Oczywiście za niektóre cechy odpowiedzialne są zespoły łączących się w DNA osobnika genów.
Jeżeli dane geny kodujące cechy samodzielnie bądź w zespołach genów powodują, że cechy te są bardziej atrakcyjne, same będą też się lepiej replikować. W tym momencie można użyć metafory gry dla zobrazowania "walki" genów o dostęp do swych nosicieli, którymi są organizmy żywe. Niektóre geny skazane mogą zostać na zagładę, inne mogą występować powszechnie w ziemskiej biosferze. Dla potrzeb rozwoju dzisiejszej genetyki i rozumienia zjawisk ewolucji nie ograniczono się jednak do samej metafory, lecz wciągnięto na obszar badań wytworzona na gruncie ekonomii i matematyki teorie gier.
W konsekwencji zachowań miedzy walczącymi graczami (organizmami biologicznymi) można mówić o wygranych i przegranych, a także o współpracy i rywalizacji i w końcu o strategiach ewolucyjnie stabilnych i niestabilnych (Dawkins). "Kartami" w tej grze są zewnętrzne (fenotypowe) manifestacje genów, jednakże skoro projektantami cech są geny, to gra toczyć musi się miedzy nimi. Stwierdzenie to jest trudne do zaakceptowania, jednak, jeżeli założymy, że walka o byt nie rozpoczęła się na etapie wysoko rozwiniętych organizmów, lecz trwała od początku istnienia życia na ziemi, wówczas łatwiej jest zauważyć, że pierwotne organizmy były praktycznie łańcuchami DNA posiadającymi osłonę w postaci struktur białkowych.
|